Eksperymenty‎ > ‎

Magnes i gołębie

Zbuduj własny kompas
1. Weź igłę (ewentualnie niezbyt duży gwóźdź). Wielokrotnie przesuń nad nią magnes - zawsze w tą samą stronę.
2. Przyłóż do igły drobny kawałek metalu – na przykład spinacz. Co się dzieje?
Spinacz został przyciągnięty, co oznacza, że zrobiłeś z igły magnes (pewnie niezbyt mocny, ale jednak magnes).

3. Połóż swój magnes na lekkiej, styropianowej tacce, a tackę  połóż na wodzie. Miska musi być wystarczająco duża (albo tacka wystarczająco mała), żeby tacka mogła się swobodnie kręcić.
4. Poczekaj chwilę, aż tacka przestanie się obracać. Zapamiętaj położenie igły, a następnie przekręć ponownie tackę i zobacz w jakiej pozycji zatrzymała się igła tym razem. Powtórz kilka razy. Czy za każdym razem igła ustawia się w ten sam sposób?
Jeśli igła był namagnesowany to za każdym razem powinna ustawić się w ten sam sposób – zgodnie z osią N-S (północ-południe).
Zbudowałeś w ten sposób prosty kompas.


Magnetyzm Ziemi
Ziemia jest wielkim magnesem. W okolicach geograficznego bieguna północnego znajduje się magnetyczny biegun południowy. Dlatego północny biegun kompasu ustawia się w tym kierunku. Magnetyczne bieguny nie tylko, że nie pokrywają się z biegunami geograficznymi, ale ciągle przesuwają się. Każdego roku o około kilkanaście kilometrów (tylko tyle, że dość chaotycznie). Może się zdarzyć, że za jakiś czas bieguny magnetyczne zamienią się miejscami. Ale nie wyrzucajmy kompasów – za naszego życia się to nie wydarzy. ;-)

Co ma gołąb do kompasu?
Wiele zwierząt posiada nieprawdopodobną umiejętność trafiania do celów odległych nawet o setki kilometrów. Są to gołębie, żółwie morskie oraz bociany i inne ptaki migrujące na zimę do innych krajów. Wiadomo, że niektóre z nich wykorzystują do nawigacji w swoich wędrówkach magnetyzm ziemski. Zbadał to William Keeton, który w 1970 roku zrobił doświadczenie(1) wykazujące, że taką umiejętność posiadają gołębie. Gdy przyczepił gołębiom na grzbiecie małe magnesy, które jednak generowały wokół gołębia znacząco większe pole magnetyczne niż ziemskie pole magnetyczne, okazało się, że nie potrafią one dotrzeć do celu.
Dlatego nie wysyłaj przesyłek z magnesami pocztą gołębią. :-)
Gołąb pocztowy (źródło: Wikipedia)


(1)Keeton, William T. (1970) Magnets Interfere with Pigeon Homing. Proceedings of the National Academy of Sciences Vol. 68 pp. 102-106 (1971)



CoperniKids - eksperymenty dla dzieci z fizyki i innych nauk ścisłych - Warszawa